{"id":87,"date":"2025-04-03T09:53:22","date_gmt":"2025-04-03T07:53:22","guid":{"rendered":"https:\/\/niezbity.pl\/?page_id=87"},"modified":"2025-04-03T09:54:17","modified_gmt":"2025-04-03T07:54:17","slug":"sceptycyzm-trzecia-wielka-grecka-filozofia-zycia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/niezbity.pl\/?page_id=87","title":{"rendered":"Sceptycyzm staro\u017cytny"},"content":{"rendered":"\n

Sceptycyzm, obok epikureizmu i stoicyzmu, zaliczany jest do trzech wielkich greckich filozofii \u017cycia. Ka\u017cda z nich oferuje Europejczykowi mo\u017cliwy, rozumny spos\u00f3b \u017cycia \u2013 alternatyw\u0119 dla tradycyjnych \u015bcie\u017cek religijnych lub wsp\u00f3\u0142czesnych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pirron z Elidy \u2013 tw\u00f3rca sceptycyzmu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Za tw\u00f3rc\u0119 sceptycyzmu uwa\u017ca si\u0119 Pirrona z Elidy \u2013 \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w wyprawie Aleksandra Wielkiego do Indii, gdzie zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z tzw. gimnosofistami (nagimi m\u0119drcami). Po powrocie do Grecji za\u0142o\u017cy\u0142 szko\u0142\u0119, kt\u00f3rej cz\u0142onk\u00f3w nazywano pirronistami. W odr\u00f3\u017cnieniu od dogmatyk\u00f3w, pirroni\u015bci nie g\u0142osili twierdze\u0144 \u2013 ich postawa polega\u0142a na powstrzymywaniu si\u0119 od s\u0105d\u00f3w (epoch\u00e9).<\/p>\n\n\n\n

Trzy pytania filozoficzne wed\u0142ug Pirrona:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Co istnieje?<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  2. Jaki mamy mie\u0107 do tego stosunek?<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  3. Na co mo\u017cemy mie\u0107 nadziej\u0119?<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Pirron odpowiada\u0142: Nie wiemy, co istnieje<\/em>. R\u00f3\u017cne szko\u0142y filozoficzne daj\u0105 sprzeczne, lecz r\u00f3wnie uzasadnione odpowiedzi \u2013 co prowadzi do izostenii<\/strong> (r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci argument\u00f3w). Wobec tego sceptyk powinien wstrzyma\u0107 si\u0119 od wydawania s\u0105d\u00f3w (epoch\u00e9) i tym samym nie wypowiada\u0107 ich (afazja).<\/p>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a poznania i ich krytyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sceptycy wyr\u00f3\u017cnili dwa g\u0142\u00f3wne sposoby zdobywania wiedzy:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Bezpo\u015brednie poznanie (przez zaznajomienie \u2013 Russell):<\/strong>\u00a0przede wszystkim poznanie zmys\u0142owe (np. dotyk, wzrok), ale te\u017c wewn\u0119trzne (stany psychiczne).<\/li>\n\n\n\n
    2. Po\u015brednie poznanie (przez wnioskowanie):<\/strong>\u00a0oparte na przes\u0142ankach logicznych i rozumowaniu.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Sceptycyzm pokazuje, \u017ce oba \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 zawodne.<\/p>\n\n\n\n

      Krytyka poznania zmys\u0142owego \u2013 Trop\u00f3w Ajnezydema<\/h3>\n\n\n\n

      Ajnezydem, jeden z wybitnych sceptyk\u00f3w, sformu\u0142owa\u0142 10 \u201etrop\u00f3w\u201d (topoi), kt\u00f3re pokazuj\u0105 wzgl\u0119dno\u015b\u0107 i zawodno\u015b\u0107 poznania zmys\u0142owego:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. R\u00f3\u017cne istoty r\u00f3\u017cnie postrzegaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107<\/strong>\u00a0\u2013 np. pies inaczej ni\u017c cz\u0142owiek.<\/li>\n\n\n\n
      2. R\u00f3\u017cni ludzie r\u00f3\u017cnie postrzegaj\u0105 te same rzeczy<\/strong>\u00a0\u2013 np. daltoni\u015bci, osoby starsze.<\/li>\n\n\n\n
      3. R\u00f3\u017cne zmys\u0142y daj\u0105 r\u00f3\u017cne dane<\/strong>\u00a0\u2013 wzrok widzi \u0142y\u017ceczk\u0119 jako z\u0142aman\u0105 w wodzie, dotyk nie.<\/li>\n\n\n\n
      4. Stan organizmu wp\u0142ywa na postrzeganie<\/strong>\u00a0\u2013 choroba, ci\u0105\u017ca, zm\u0119czenie.<\/li>\n\n\n\n
      5. Po\u0142o\u017cenie i odleg\u0142o\u015b\u0107 zmieniaj\u0105 percepcj\u0119<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n
      6. Otoczenie wp\u0142ywa na postrzeganie rzeczy<\/strong>\u00a0\u2013 kontekst barw czy \u015bwiat\u0142a.<\/li>\n\n\n\n
      7. Ilo\u015b\u0107 i relacja do innych rzeczy zmienia postrzeganie<\/strong>\u00a0\u2013 z\u0142udzenia optyczne.<\/li>\n\n\n\n
      8. Stan rzeczy wp\u0142ywa na ich odbi\u00f3r<\/strong>\u00a0\u2013 np. \u015bwie\u017co\u015b\u0107, temperatura.<\/li>\n\n\n\n
      9. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kontaktu zmienia spos\u00f3b percepcji<\/strong>\u00a0\u2013 np. znajomy d\u017awi\u0119k w samochodzie.<\/li>\n\n\n\n
      10. Rzeczy postrzegane inaczej w zale\u017cno\u015bci od kontekstu i pami\u0119ci<\/strong>\u00a0\u2013 klasyczne z\u0142udzenia optyczne (np. kr\u00f3lik\/kaczka).<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        Podsumowuj\u0105c: poznanie zmys\u0142owe nie daje pewno\u015bci, bo jego dane s\u0105 zmienne, wzgl\u0119dne, zale\u017cne od wielu czynnik\u00f3w i nieuprzywilejowane wobec innych punkt\u00f3w widzenia.<\/p>\n\n\n\n

        Krytyka poznania po\u015bredniego \u2013 Trylemat Agryppy (lub M\u00fcnchhausena)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Ka\u017cde rozumowanie opiera si\u0119 na przes\u0142ankach. Aby uzasadni\u0107 przes\u0142ank\u0119, musimy przyj\u0105\u0107 inn\u0105 \u2013 i tak w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Trylemat pokazuje, \u017ce ka\u017cde uzasadnienie prowadzi do jednej z trzech niepo\u017c\u0105danych sytuacji:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        1. Regres w niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/strong>\u00a0\u2013 ka\u017cde uzasadnienie wymaga kolejnego.<\/li>\n\n\n\n
        2. Ko\u0142o w uzasadnieniu<\/strong>\u00a0\u2013 uzasadniamy A przez B, a B przez A.<\/li>\n\n\n\n
        3. Dogmatyczne zatrzymanie si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu<\/strong>\u00a0\u2013 przyjmujemy co\u015b bez dowodu.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

          Zatem i poznanie po\u015brednie nie daje pewno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

          Wniosek sceptyka:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Nie mo\u017cemy uzyska\u0107 pewno\u015bci poznawczej \u2013 ani przez zmys\u0142y, ani przez rozumowanie. Powinni\u015bmy wi\u0119c powstrzyma\u0107 si\u0119 od twierdzenia czegokolwiek o rzeczywisto\u015bci (epoch\u00e9), co prowadzi do wewn\u0119trznego spokoju (ataraksji).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          Sceptycyzm, obok epikureizmu i stoicyzmu, zaliczany jest do trzech wielkich greckich filozofii \u017cycia. Ka\u017cda z nich oferuje Europejczykowi mo\u017cliwy, rozumny spos\u00f3b \u017cycia \u2013 alternatyw\u0119 dla tradycyjnych \u015bcie\u017cek religijnych lub wsp\u00f3\u0142czesnych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w. Pirron z Elidy \u2013 tw\u00f3rca sceptycyzmu Za tw\u00f3rc\u0119 sceptycyzmu uwa\u017ca si\u0119 Pirrona z Elidy \u2013 \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w wyprawie Aleksandra Wielkiego do Indii, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-87","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/87","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/87\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89,"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/87\/revisions\/89"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niezbity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}